Wanneer je zaken doet in Rusland, kom je vroeg of laat in aanraking met de mogelijkheid om schulden tegen elkaar weg te strepen. Deze techniek, die in het Russisch bekendstaat als взаимозачет, kan een krachtig instrument zijn om openstaande vorderingen zonder betaling af te wikkelen. Maar wanneer is het toegestaan? En welke regels gelden er?
In dit artikel leg ik het uit.
Op deze pagina
over de termen ‘eenzijdig’ en ‘wederzijds’
Wat is wederzijdse schuldverrekening (взаимозачет)?
Wanneer mag je eenzijdig verrekenen?
Wanneer is tweezijdige of driezijdige verrekening mogelijk?
In welke gevallen is verrekening verboden?
Hoe pas je een eenzijdige verrekening correct toe?
Hoe pas je een tweezijdige verrekening toe?
Hoe pas je een driezijdige verrekening toe?
Speciale situaties om op te letten
Praktische tips voor een succesvolle verrekening
Conclusie
Toelichting terminologie
De termen ‘eenzijdig’ en ‘wederzijds’ lijken op het eerste gezicht met elkaar in tegenspraak. Toch verwijzen ze naar verschillende aspecten van verrekening. ‘Wederzijds’ gaat over de inhoud: er zijn verplichtingen over en weer. ‘Eenzijdig’, ’tweezijdig’ of ‘driezijdig’ beschrijft de manier waarop de verrekening tot stand komt – bijvoorbeeld via een eenzijdige verklaring of een gezamenlijke afspraak.
Wat is wederzijdse schuldverrekening in Rusland?
Wederzijdse schuldverrekening betekent dat twee partijen hun openstaande schulden aan elkaar simpelweg tegen elkaar wegstrepen. Dit kan:
- Eenzijdig: één partij verklaart de verrekening.
- Tweezijdig: beide partijen maken afspraken.
- Driezijdig: drie partijen verrekenen schulden in een kring.
Voorbeeld: Bedrijf A moet €5.000 betalen aan Bedrijf B, maar Bedrijf B is Bedrijf A nog €3.000 verschuldigd. Met een verrekening blijft alleen een betaling van €2.000 over.
Wanneer mag je eenzijdig verrekenen?
De Russische wet stelt strenge voorwaarden voor een eenzijdige verrekening:
- Wederkerige verplichtingen: Jij bent zowel schuldenaar als schuldeiser.
- Gelijke soort verplichtingen: Bijvoorbeeld geld tegen geld, of goederen tegen goederen.
- Termijn verstreken: De vordering moet opeisbaar zijn.
- Geen wettelijk of contractueel verbod: Controleer altijd de wet en het contract.
Let op: Als een van deze voorwaarden ontbreekt, heeft je verrekening geen rechtsgevolg en kan de tegenpartij volledige betaling eisen.
Wanneer is tweezijdige of driezijdige verrekening mogelijk?
Bij tweezijdige verrekening maken partijen samen afspraken. In zo’n geval gelden minder strenge wettelijke vereisten.
Bij driezijdige verrekening (rondje A → B → C → A) geldt hetzelfde principe: afspraken zijn leidend, mits ze duidelijk zijn.
Praktische tip: Leg afspraken schriftelijk vast om misverstanden te voorkomen.
In welke gevallen is verrekening verboden?
De wet verbiedt verrekening onder andere bij:
- Schadevergoeding voor letsel of overlijden.
- Verplichtingen tot levensonderhoud (bijvoorbeeld alimentatie).
- Vorderingen waarvan de verjaringstermijn is verstreken.
Ook contracten kunnen verrekening uitsluiten, dit is bijvoorbeeld gebruikelijk bij specifieke bancaire transacties.
Gevolg: Een verboden verrekening is juridisch niet geldig.
Hoe pas je een eenzijdige verrekening correct toe?
Controleer eerst of het contract een eenzijdige verrekening niet uitsluit. Sommige overeenkomsten verbieden expliciet dat slechts één partij via een eigen verklaring de verrekening mag toepassen.
Vervolgens stel je een schriftelijke verklaring op waarin je duidelijk aangeeft dat je een verrekening toepast. Je hoeft dit niet met de andere partij te overleggen of er een overeenkomst over te sluiten. Het is voldoende dat de tegenpartij de verklaring ontvangt, of geacht wordt die te hebben ontvangen volgens de regels van het Burgerlijk Wetboek.
Let op: de enkele aanwezigheid van verrekenbare verplichtingen betekent niet dat ze automatisch vervallen. Zolang jij geen formele verklaring hebt gestuurd, blijven de verplichtingen bestaan en kan geen van beide partijen zich beroepen op verrekening.
In je verklaring vermeld je minstens het volgende:
- Je besluit tot verrekening en dat je de verplichtingen geheel of gedeeltelijk beëindigt.
- Welke verplichtingen precies worden verrekend: geef bij geldvorderingen de bedragen en de perioden waarin de schuld ontstond.
- Verwijs bij voorkeur naar concrete documenten, zoals overeenkomsten, facturen of leveringsbonnen.
Als je dit onvoldoende concreet doet, bestaat het risico dat een rechter de verrekening ongeldig verklaart. Ook kan de verrekening ongeldig zijn als het in strijd is met contractvoorwaarden, of als de vordering waarmee jij wilt verrekenen verjaard is. Let op: als alleen de tegenvordering verjaard is, mag je wél verrekenen.
Hoe pas je een tweezijdige verrekening toe?
Heb je met je wederpartij afgesproken dat er een verrekening plaatsvindt? Of staat in het contract dat verrekening alleen mogelijk is als beide partijen het ermee eens zijn? Dan moet je dat vastleggen in een schriftelijke overeenkomst. In de praktijk heet zo’n document vaak een ‘akte’, maar de benaming is niet belangrijk voor de juridische geldigheid.
Je hoeft niet per se een apart document op te stellen. Het is ook mogelijk om de verrekeningsafspraak in het hoofdcontract op te nemen. Denk bijvoorbeeld aan een automatische verrekening van wederzijdse verplichtingen zodra aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Toch is een aparte overeenkomst praktischer: je kunt die aan derden tonen zonder gevoelige contractinformatie prijs te geven.
Zorg ervoor dat in de overeenkomst duidelijk staat:
- Welke verplichtingen precies worden verrekend.
- Voor welke bedragen.
- Of er na de verrekening nog aanvullende betalingen of verplichtingen overblijven.
Wil je de verrekening direct in een contract regelen? Beschrijf de betreffende verplichtingen dan net zo nauwkeurig als je zou doen in een aparte overeenkomst. Juridisch is er geen verschil: beide documenten moeten concreet en helder zijn over wat er wordt verrekend en onder welke voorwaarden.
Hoe pas je een driezijdige verrekening toe?
Bij een driezijdige verrekening zijn drie partijen betrokken die elk een schuld of vordering hebben binnen een kring. Denk aan: partij A heeft een schuld aan B, B aan C, en C aan A. Om deze constructie juridisch correct uit te voeren, stel je een gezamenlijk schriftelijk akkoord op waarin alle betrokken partijen aangeven welke verplichtingen worden verrekend.
Dat kan in de vorm van een aparte overeenkomst of een gezamenlijke ‘akte’. Zorg ervoor dat alle drie de partijen dit document ondertekenen. Vermeld concreet:
- Welke verplichtingen worden beëindigd.
- Welk bedrag of welke prestatie het betreft per partij.
- Of er nog aanvullende afrekeningen of verplichtingen volgen na de verrekening.
Een driezijdige verrekening biedt vaak een efficiënte oplossing als partijen onderling complexe relaties hebben. Maar juist daarom is zorgvuldige documentatie extra belangrijk.
Speciale situaties om op te letten
- Tijdens een rechtszaak: Je kunt verrekening inbrengen als verweer.
- Tijdens faillissement: Alleen verrekening met inachtneming van de rangorde van schuldeisers.
- Bij internationale transacties: Verrekening tussen een Russische en buitenlandse partij kan verboden zijn door valutaregels, tenzij er specifieke uitzonderingen gelden.
Praktische tips voor een succesvolle verrekening
- Verstuur een duidelijke schriftelijke verklaring.
- Controleer de voorwaarden in het contract.
- Houd rekening met bijzondere beperkingen (bijvoorbeeld valutawetgeving).
- Raadpleeg bij twijfel een jurist gespecialiseerd in Russisch recht.
Belangrijk: Zonder correcte naleving van de regels kan je verrekening ongeldig worden verklaard, wat tot kostbare claims kan leiden.
Conclusie
Wederzijdse schuldverrekening is een nuttig instrument om openstaande verplichtingen efficiënt te beëindigen, zónder dat er geld hoeft te vloeien. Maar om rechtsgeldige verrekening toe te passen, moet je scherp zijn op de juridische voorwaarden: wederkerigheid, gelijksoortigheid, opeisbaarheid en het ontbreken van een verbod. Vooral bij grensoverschrijdende transacties of faillissement is voorzichtigheid geboden.
Van Rhijn & Partners begeleidt ondernemers en particulieren bij het correct toepassen van verrekening in Rusland, inclusief internationale en complexe constructies. Neem contact op als je zeker wilt weten dat je verrekening standhoudt.
